Podatnik rozpoczynający działalność gospodarczą lub wynajem nieruchomości w trakcie roku powinien najpóźniej przed uzyskaniem pierwszego przychodu wybrać optymalny sposób opodatkowania.
Pozostałe formy opodatkowania nie zawsze będą dostępne. Karta podatkowa obejmuje np. tylko wybrane formy aktywności zawodowej, głównie małe warsztaty rzemieślnicze. Podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych rozpoczynający działalność gospodarczą mają do wyboru trzy podstawowe formy opodatkowania. Mogą płacić podatek według skali podatkowej ze stawkami 18 i 32 proc., według jednolitej 19-proc. stawki PIT. Domyślną formą opodatkowania są tzw. zasady ogólne, czyli opłacanie podatku według progresywnej skali podatkowej.
Mogą też płacić podatek w formie zryczałtowanej: ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub karty podatkowej. Wyłączenia dotyczą zarówno wybranych form działalności, jak i firm uzyskujących w poprzednim roku przychody powyżej pewnego pułapu. Odpowiednie zasady zawiera ustawa z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Również ryczałt nie jest dostępny dla wszystkich podatników.